منبر مشکول ، گنجینه ای به قدمت ده قرن

رد پای هنر اسلامی را می توان همه جا دید و روستای مشکول یکی از روستاهای استان اردبیل است که یکی از تاریخی ترین آثار مذهبی را در خود جای داده و اکنون 900 سال از عمر این منبر می گذرد.

به گزارش سبلانه به نقل از ازناو ، رد پای هنر اسلامی را می توان همه جا دید و روستای مشکول یکی از روستاهای استان اردبیل است که یکی از تاریخی ترین آثار مذهبی را در خود جای داده و اکنون 900 سال از عمر این منبر می گذرد.

این منبر چوبی برگ زرینی از تاریخ مذهبی آن زمان خلخال و کوثر را در دل خود جای داده و چه دستان هنرمندی که با نبود امکانات حرفه ای نجاری امروز چنین اثر زیبای را خلق کردند.

البته خلق این اثر دو ویژگی خاص داشته است یک اینکه نوع چوب به کاررفته در این منبر در آن زمان و نوع ساخت اتصال قعطات چوبی منبر قابل تحسین است.

برای دیدن منبر مشکول باید ابتدا به شهرستان کوثر در جنوب استان اردبیل سفر کرد و سپس با در پیش گرفتن راه 24 کیلومتری روستای مشکول برای دیدن این اثر عظیم فرهنگی و مذهبی روانه روستای مشکول شد.

شهر دارالارشاداردبیل و استان حسینیت و تشیع اردبیل آثار تاریخی ماندگار و به نامی را در چهار گوشه استان در خود جای داد که دیدن منبر مشکول خالی از لطف نیست.

این منبر اکنون به پای زمانه پیرشده و در سالهای اخیر توسط استادان این فن مرمت شده و برای دیدن آن زمان را باید غنیمت شمرد.

منبر مشکول  با قدمت 900ساله اش ما را به یاد هنر اسلامی آن زمان می برد  و این قدمت به تاریخ اسلام برمی گردد

قدمت ساخت منبر در روایات و کتب اسلامی به زمان پیامبر اکرم (ص) بر می گردد زمانی که پیامبر برای اولین بار به تنه درخت خرمایی که هم اکنون به عنوان استوانه حنانه معروف است تکیه کوتاهی کرد و برای مردم از کنار همین استوانه به عنوان اولین منبر سخن گفت.

 در سالهای اخیر کمتر شنیده  و دیده شده که کسی برای میراث فرهنگی اسلامی که یکی از آنها منبر مشکول است وقت بگذارد و فقط اسمش آثار تاریخی است ولی هیچ توجهی از سوی ارگان‌های زیربط نسب به ارزش گذاری به این سجل فرهنگی و مذهبی نشده است.

در کنج کتابخانه شهید عاشوری زاده نگاهم به کتاب منبر تاریخی مشکول که تالیف یک مولف خلخالی بود افتاد و قطوری کتاب نشان از تحقیق و مطالعه علمی بر روی این آثار تاریخی را نمایان ساخت و با ورق زدن این کتاب جواب سوالاتم را در درون این کتاب یافتم.

با تماس تلفنی با نویسنده کتاب که آقای مصطفی ملکی گلندوز فارغ‌التحصیل رشته کارشناسی ارشد مهندس منابع طبیعی و صنایع چوب که مدرس دانشگاه های خلخال و کوثر است هم سخن شدم.

ملکی گلندوز این اثر گران سنگ مذهبی و تاریخی را دست مایه تلاش هنرمندانی دانست که با کمترین امکانات بیشترین بهره را از امکانات زمان خود برده و در ترویج شعائر اسلامی کوشیده اند.

 

 البته تاریخ ساخت این منبر به سال 541 قمری برمیگردد.اين منبر كه هم اكنون در مسجد روستاي مشكول نگهداري مي­شود؛ در وضعيت فعلي به طول 184 سانتي متر، عرض 110 سانتي متر و ارتفاع 226 سانتي متر مي­باشد و داراي تزئينات هندسي و گياهي و كتيبه­ هاي خط كوفي است.

 

این مدرس دانشگاه هدف اصلی خود از مطالعه بر روی این اثر تاریخی و مذهبی را توجه به توانمندی‌های مذهبی و تاریخی شهرستان خلخال و کوثر عنوان نمود و گفت: به علت تحصیل در رشته چوب بنده هیچ پروژه و طرحی را مطلوبتر از منبر تاریخی مشکول برای مطالعه ندیدم و یک مطالعه زیربنایی برای شناخت بهتر  برای مخاطبان و خوانندگان کتاب منبر و تاریخی مشکول انجام و گردآوری نمودم.

ملکی گلندوز در خصوص ویژگی های این منبر تاریخی می گوید: این منبر تاریخی دارای کتیبه های خاصی منقش به هشت نوع خط کوفی و بیش از ده کتبیه کوچک و بزرگ است.

ملکی در خصوص کتیبه ساخت منبر نیز اظهار داشت: قسمتی از کتیبه تاریخ ساخت منبر به این شرح است «الملک داریه ابرهیم دام الدوله بتاریخ سنه احدی و اربعون خمس مائه برکة لصاحبه» قابل قرائت می‌باشد . با استناد به کتیبه کنده‌کاری شده روی ستون سمت راست منبر، سال 541 قمری تاریخ ساخت منبر مشکول می‌باشد

ملکی اضافه کرد: کنده‌کاری های انجام شده نشان از تلاش استادان آن زمان برای ساخت یک چنین اثری شده که در این اثر تاریخی انواع موتیف ، تزئینات کنده کاری شده و ارتباط اشکال ستاره و شمسه چون نور  به کار رفته و مفاهیمی چون نور به عنوان تجلی وجود حق از یکسو و آسمان به مثابه موطن انوار و تجلیات الهی از سوی دیگر نسبت داد که خود از مهمترین مفاهیم عرفان اسلامی به شمار می‌روند.

 این محقق و پژوهشگر خلخالی  در خصوص اهمیت چوب استفاده شده در منبر تاریخی مشکول : در ساخت این منبر از چندین نوع چوب به لحاظ دوام، زیبایی استفاده شده و به منظور شناسایی علمی و دقیق، قطعات چوب‌های به کار رفته در این منبر به وسیله میکروسکوپ نوری مورد مطالعه و تشریح قرار گرفت و تشریح چوب‌ها ابتدا حتی‌الامکان با تبعیت از لیست کلید شناسایی ویژگی‌های میکروسکوپی برای شناسایی چوب پهن برگان انجام شد. مشخصات عناصر مربوط به آوندها، اشعه‌های چوبی و بافت فیبری مطالعه و ثبت شدند و نتایج مطالعات نشان داد که در چهار چوب، پایه‌ها و قطعات کنده‌کاری شده از چوب گردو، قطعات گره چینی از چوب راش و قطعات مرمت شده از چوب تبریزی بوده است.

 

این محقق خلخالی که اصالتا اهل روستای گلندوز کوثر است گفت: نباید به این منبر تاریخ بی توجه بود و مسئولین امر باید با توجه به قدمت و نوع سازه این منبر چوبی برای حفظ و نگهداری این آثار هنری و تاریخی کوشا تر شوند. 

این مدرس دانشگاه  خطه خلخال و کوثر را دارای گنجینه عظیم تاریخی عنوان نمود وگفت: مطالعه برروی پیشینه تاریخی و مذهبی توان جوانان منطقه است  که باید با حضور در منطقه و حمایت مسئولین در شناخت و معرفی آثار تاریخی و فرهنگی شهرستان خلخال و کوثر به سایر هموطنان تلاش نمایند.

به گزارش ازناو: هم اکنون در شهر خلخال استاد جمال ممنوعی بیش از پنج دهه است که به ساخت منبر برای مساجد در کل کشور تلاش می کند و این هنر را از پدرش به ارث برده و به یکی از فرزندانش نیز این هنر را یاد داده است.

هنوز صدای چکش‌های استاد جمال ممنونی هنوز با آن سن و سالش باز در کارگاه کوچک رونقی خاص دارد و با نگاه منبر مشکول و مقایسه آن با آثار جدید استاد جمال ممنوعی در می یابیم که در سازه‌های قدیمی چوبی همچون منبر تاریخی مشکول هیچ گونه میخ یا اتصال فلزی برای اتصال قطعات چوبی استفاده نشده و این خود هنر چوبی آن  زمان را به نمایش می گذارد.

 

 

 

 

امثال استاد جمال ممنونی در کشورمان به تعداد شمارش انگشتان دست هم نمی رسد باید این هنر قدر دانست و در سالهای اخیر نیز منبر تاریخی مشکول به همت همین منبر ساز قدیمی استان اردبیل مرمت شده است. البته یک استاد کار منبر ساز نیز در اردبیل زندگی میکند که قصد داریم در آینده ای نزدیک با این هنرمند مرکز استان نیز اشنا شویم.

امروزه با وجود امکانات  در کارگاه‌ها همه چیز می توان ساخت ولی ساخت منبر مشکول استادی زبردست را داشته که بی هیچ امکاناتی چنین اثری ماندگار را به یادگار گذاشته است.

به گزارش ازناو ، اکنون این کتاب در تمامی کتابخانه های خلخال برای مطالعه مخاطبان کتاب‌های تاریخی و فرهنگی در دسترس است.

 

تنظیم وگردآوری: سید مصطفی مرادخانی

انتهای پیام/