یادداشت؛

احیای منابع زیرزمینی با کنترل روان آب‌ها

کنترل روان آب‌ها و مدیریت اصولی برف‌روبی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش ذخایر آب زیرزمینی و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی ایفا کند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، زهرا سلمانی فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت: استان اردبیل با اقلیم سردسیر و کوهستانی و پوشش برفی مناسب در فصول زمستان، یکی از مناطق کلیدی کشور در تأمین منابع آب زیرزمینی محسوب می‌شود. با این حال، بهره‌برداری ناپایدار از منابع آبی و کم‌توجهی به ظرفیت‌های طبیعی، تهدیدی جدی برای امنیت آبی استان به شمار می‌آید. روان آب‌ها و برف، اگرچه پدیده‌هایی طبیعی هستند، اما بدون مدیریت علمی و هدفمند، به منابع هدررفته و خسارت‌های ناشی از سیلاب و فرسایش خاک منجر می‌شوند. در این میان، کنترل روان آب‌ها و مدیریت اصولی برف‌روبی می‌تواند نقش مؤثری در افزایش ذخایر آب زیرزمینی و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی ایفا کند.

روان آب‌ها معمولاً نتیجه بارش‌های شدید و ذوب برف‌ها هستند که در صورت عدم هدایت و کنترل، به‌سرعت از سطح زمین عبور کرده و فرصت نفوذ به سفره‌های زیرزمینی را از دست می‌دهند. استان اردبیل به دلیل شیب‌دار بودن اراضی و وجود رودخانه‌های پرشیب، در معرض فرسایش خاک و سیلاب‌های فصلی قرار دارد. احداث بندهای خاکی کوچک، حوضچه‌های نفوذ و سازه‌های آبخیزداری، هدایت روان آب‌ها به زمین‌های نفوذپذیر و ذخیره تدریجی آب، می‌تواند این تهدید را به فرصتی برای تأمین آب پایدار تبدیل کند.

برف به‌ویژه در مناطق مرتفع مانند خلخال، نمین و دامنه‌های سبلان، یکی از منابع طبیعی حیاتی برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی استان است. ذوب تدریجی برف در فصل‌های گرم، به آب جاری در رودخانه‌ها و جریان‌های سطحی کیفیت و حجم لازم برای نفوذ به سفره‌های زیرزمینی را می‌دهد. با این حال، شیوه‌های نادرست برف‌روبی، به‌ویژه در شهرها باعث می‌شود حجم قابل‌توجهی از این آب بالقوه به‌صورت ناگهانی و بدون نفوذ مؤثر از دسترس خارج شود. انتقال سریع برف به کانال‌ها یا حاشیه رودخانه‌ها، عملاً فرایند تغذیه طبیعی را مختل می‌کند.

مدیریت هوشمند برف‌روبی می‌تواند این روند را اصلاح کند. انباشت هدفمند برف در اراضی نفوذپذیر، باغات و زمین‌ها به‌جای انتقال به مسیرهای خروجی، باعث می‌شود آب حاصل از ذوب برف به‌تدریج وارد خاک شده و سفره‌های زیرزمینی را تغذیه کند. این اقدام ساده و کم‌هزینه، ضمن کاهش خطر سیلاب و فرسایش خاک، فرصت تأمین آب پایدار برای کشاورزی و مصرف شهری را در اردبیل فراهم می‌کند و تاب‌آوری منابع آب را افزایش می‌دهد.

ترکیب کنترل روان آب‌ها و مدیریت برف‌روبی زمانی مؤثر است که این دو رویکرد در قالب یک برنامه جامع و میان‌بخشی اجرا شوند. روان آب‌های ناشی از بارش‌های زمستانی و آب حاصل از ذوب برف باید با استفاده از زیرساخت‌های آبخیزداری، اصلاح شیب‌بندی معابر شهری و افزایش سطوح نفوذپذیر، هدایت شوند.

نقش مدیریت شهری و مشارکت اجتماعی در این فرایند نیز حیاتی است. هماهنگی میان شهرداری‌ها، دستگاه‌های اجرایی، بخش کشاورزی و شهروندان باعث می‌شود کنترل روان آب‌ها و بهره‌برداری از برف به نتیجه مطلوب برسد. آموزش عمومی، اصلاح رویه‌های برف‌روبی و اطلاع‌رسانی درباره نحوه ذخیره و هدایت آب‌های سطحی، بخشی از اقدامات مشارکتی است که می‌تواند امنیت منابع آبی استان را تضمین کند.

در شرایطی که برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی، فرونشست زمین و کاهش کیفیت آب در اردبیل را تهدید می‌کند، کنترل روان آب‌ها و مدیریت هوشمند برف‌روبی راهکاری مؤثر و پایدار برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی است. با بهره‌گیری از ظرفیت طبیعی برف و روان آب‌ها، می‌توان علاوه بر کاهش خسارات ناشی از سیلاب و فرسایش، بخشی از نیازهای آبی استان را در فصول خشک تأمین کرد و امنیت زیست‌محیطی و اقتصادی منطقه را ارتقا داد.