سبلان ما گزارش می‌دهد؛

شمارش معکوس برای اتصال راه‌آهن به مغان و قفقاز

پس از آنکه طلسم دو دهه‌ای راه‌آهن اردبیل - میانه شکسته شد و سوت قطار رسماً در این استان طنین‌انداز گشت، حالا نگاه‌ها به سمت شمال استان و اتصال به بازارهای جهانی معطوف شده است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، عصر سه‌شنبه ۱۹ خردادماه، برگ جدیدی در تاریخ توسعه زیرساختی شمال‌غرب کشور ورق خورد. پروژه راه‌آهن اردبیل - میانه به طول ۱۷۴ کیلومتر که کلنگ‌زنی آن به سال ۱۳۸۴ بازمی‌گردد، سرانجام با دستور ویدئوکنفرانسی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور و با حضور وزیر راه و شهرسازی، نایب‌رئیس مجلس و مسئولان استانی به‌صورت رسمی افتتاح شد تا افق توسعه استان اردبیل  امید تازه‌ای به خود بگیرد و چشم‌اندازی نو برای توسعه تجارت، حمل‌ونقل کالا، سرمایه‌گذاری و گردشگری در شمال‌غرب کشور شکل بگیرد.

شاهکار مهندسی ایران در دل کوه‌های سخت

پروژه ریلی اردبیل - میانه به دلیل عبور از مناطق صعب‌العبور، یکی از دشوارترین و فنی‌ترین طرح‌های ریلی کشور به شمار می‌رود. این مسیر ۱۷۴ کیلومتری در ۱۲ قطعه اجرا شده که ۳۵ درصد آن در مناطق کوهستانی، ۴۵ درصد در تپه‌ماهورها و تنها ۲۰ درصد آن در دشت واقع شده است.

اجرای ۶۲ دهنه تونل به طول مجموع ۲۳ هزار و ۸۱۰ متر (نزدیک به ۲۴ کیلومتر)، احداث مرتفع‌ترین پل ریلی کشور به ارتفاع ۸۱ متر، ۴ کیلومتر پل دره‌ای بزرگ و ۱۰ دستگاه گالری به طول ۴ کیلومتر، این پروژه را به یک «شاهکار مهندسی» تبدیل کرده است. حجم مصالح به‌کاررفته نیز خیره‌کننده است؛ بیش از ۳۵ هزار تن آهن‌آلات و میلگرد و ۲۲۰ هزار تن سیمان در دل این خط آهن جای گرفته است.

ظرفیت جابه‌جایی و هزینه‌کرد ۵۰ هزار میلیاردی

استاندار اردبیل در آیین افتتاح این پروژه با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی این خط ریلی اظهار کرد: این راه‌آهن قابلیت حمل سالانه ۲.۵ میلیون تن بار و ۱.۵ میلیون نفر مسافر را دارد.

 وی افزود: در طول ۲۰ سال گذشته، مجموعاً ۱۱ هزار میلیارد تومان برای این طرح هزینه شده که ارزش روز آن بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود.

نکته حائز اهمیت در تکمیل این ابرپروژه، تزریق ۳ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار در ۱۸ ماه اخیر بود که اجازه نداد حتی یک روز چرخ کارگاه‌های ساخت متوقف شود.

ضرورت پیوند راه‌آهن اردبیل با مرز جمهوری آذربایجان

هرچند رسیدن قطار به ایستگاه اردبیل شادی‌بخش است، اما این پایان راه نیست. وزیر راه و شهرسازی در  مراسم افتتاح رسمی راه آهن اردبیل بر نگاه راهبردی دولت به «شبکه کریدوری» کشور تأکید کرد. هدف نهایی، امتداد این خط ریل از اردبیل به سمت پارس‌آباد مغان و اتصال به شبکه ریلی جمهوری آذربایجان و قفقاز جنوبی است. با تحقق این هدف، محصولات کشاورزی و صنعتی استان اردبیل مستقیماً بر روی ریل صادرات قرار گرفته و این استان به شاه‌راه ارتباطی ایران و اروپا تبدیل خواهد شد.

کارشناسان حوزه حمل‌ونقل و اقتصاد بر این باورند که جابه‌جایی بار از طریق ریل، در مقایسه با حمل‌ونقل جاده‌ای، هزینه کمتر و ایمنی بیشتری دارد. از این رو تأکید می‌شود که منطقه آزاد اردبیل نباید صرفاً به محلی برای واردات کالا یا عرضه خودروهای خارجی تبدیل شود، بلکه لازم است به قطب تولیدی و صادراتی مبتنی بر حمل‌ونقل ارزان‌قیمت ریلی بدل شود.

در صورتی که مسیر راه‌آهن اردبیل به بیله‌سوار، پارس‌آباد و در ادامه به شبکه ریلی جمهوری آذربایجان متصل شود، کالاهای صادراتی و وارداتی استان اردبیل و حتی سایر استان‌های کشور می‌توانند از کوتاه‌ترین مسیر به بازارهای قفقاز و اوراسیا دسترسی پیدا کنند و براین اساس است که مطالبه اصلی بسیاری از مسئولان و نخبگان منطقه نیز همین است که مسیر راه‌آهن استان تا مرز جمهوری آذربایجان امتداد یابد؛ چراکه تحقق این پروژه می‌تواند زمینه‌ساز جهشی بزرگ در اقتصاد استان و منطقه شود.

وجود خط ریلی در کنار مزایای منطقه آزاد، سرمایه‌گذاران را به ایجاد صنایع تبدیلی در کنار اراضی کشاورزی مغان ترغیب خواهد کرد؛ موضوعی که افزون بر جلوگیری از خام‌فروشی، اشتغال پایدار و گسترده‌ای برای جوانان استان به همراه خواهد داشت.

اهمیت این مطالبه تا آنجاست که نماینده ولی‌فقیه در استان و امام جمعه اردبیل نیز بر لزوم امتداد راه‌آهن اردبیل تا مرز جمهوری آذربایجان و قفقاز تأکید کرده و آن را اقدامی اثرگذار در تحول اقتصادی منطقه دانسته است.

 به گفته وی، اگر این مسیر زودتر فعال می‌شد، امروز می‌توانست نقش برجسته‌ای در تعاملات اقتصادی و ترانزیتی منطقه ایفا کند.

همچنین نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی نیز اتصال راه‌آهن اردبیل به شمالی‌ترین نقطه استان و سپس به راه‌آهن جمهوری آذربایجان را ضروری دانسته و معتقد است منافع واقعی این خط ریلی زمانی به‌طور کامل نمایان خواهد شد که این اتصال بین‌المللی محقق شود.

منطقه آزاد، گمرک و راه‌آهن اضلاع طلایی توسعه شمال استان اردبیل

از سوی دیگر در شمال استان اردبیل و در مجاورت گمرک بیله‌سوار مغان، منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی اردبیل به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان مطرح است؛ ظرفیتی که در صورت هم‌افزایی با زیرساخت‌های حمل‌ونقل، به‌ویژه کریدور ریلی، می‌تواند نقش مؤثری در گسترش فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی منطقه ایفا کند.

منطقه آزاد اردبیل به‌عنوان چهارمین منطقه از میان مناطق آزاد جدید کشور، با رویکردی تازه وارد چرخه توسعه اقتصادی شده است. بر اساس اهداف تعیین‌شده در اساسنامه این منطقه، محورهایی همچون ایجاد اشتغال، افزایش صادرات، جذب سرمایه‌گذاری، توسعه تولید و تسهیل تجارت از مهم‌ترین مأموریت‌های آن به شمار می‌رود.

این منطقه در شهرستان مرزی بیله‌سوار مغان و با مصوبه مجلس شورای اسلامی تأسیس شده و اساسنامه آن نیز در اسفندماه ۱۴۰۲ به تصویب هیأت دولت رسیده است. همچنین با معرفی مدیرعامل و اعضای هیأت‌مدیره در دو سال گذشته، روند اجرایی راه‌اندازی این مجموعه اقتصادی وارد مرحله عملیاتی شده است.

از نگاه فعالان اقتصادی، منطقه آزاد اردبیل که تمرکز اصلی آن در محدوده مغان قرار دارد، می‌تواند به یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد استان تبدیل شود. به باور آنان، این منطقه بستری مناسب برای جذب سرمایه، کاهش محرومیت، رونق تولید و تسهیل ورود اردبیل به بازارهای بین‌المللی فراهم می‌کند.

تجربه عملکرد گمرک بیله‌سوار نیز نشان داده است که هر اندازه فرآیندهای تجاری روان‌تر و مشوق‌های اقتصادی بیشتر باشد، حجم مبادلات بازرگانی نیز افزایش می‌یابد. در همین راستا، مزیت‌هایی مانند معافیت‌های گمرکی و مالیاتی می‌تواند انگیزه سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را برای حضور در این منطقه دوچندان کند.

علاوه بر این استان اردبیل در تولید محصولاتی مانند سیب‌زمینی، عدس و عسل جایگاه مهمی دارد و منطقه آزاد این توان را دارد که بستر صادرات گسترده محصولات کشاورزی استان را فراهم سازد. در این میان، اگر منطقه آزاد، گمرک بیله‌سوار و شبکه ریلی اردبیل به‌صورت منسجم به یکدیگر متصل شوند، مسیر صادرات، ارزآوری و توسعه تجارت خارجی بیش از پیش هموار خواهد شد.

استاندار اردبیل نیز با اشاره به جایگاه گمرک بیله‌سوار به‌عنوان یکی از گمرکات فعال کشور اعلام کرده است که امسال بیش از ۸۷ میلیون دلار صادرات و حدود ۳۲ میلیون دلار واردات از این مرز انجام شده که بیانگر ظرفیت بالای استان در حوزه تجارت و توسعه اقتصادی است.

ارتقای زیرساخت ریلی؛ پیش‌ران تحول اقتصادی و راهبرد توسعه‌ای اردبیل

علی کاظمی کارشناس اقتصادی اهل شهرستان پارس آباد نیز در گفتگو با خبرنگار سبلان ما  می‌گوید صاحب‌نظران حوزه اقتصاد و لجستیک بر این واقعیت متفق‌القول‌اند که حمل‌ونقل ریلی در قیاس با شبکه جاده‌ای، مزیت‌های رقابتی چشمگیری از منظر صرفه‌جویی در هزینه‌های عملیاتی و افزایش شاخص‌های ایمنی به همراه دارد. بر همین اساس، تبدیل منطقه آزاد اردبیل به صرفاً کانون واردات یا بستری برای عرضه خودروهای خارجی، تقلیل‌گرایانه بوده و با اهداف توسعه پایدار در تضاد است. 

وی تاکید دارد : ضرورت دارد این منطقه با بهره‌گیری از شریان‌های ریلی ارزان‌قیمت، به هاب صادراتی و قطب تولیدات صنعتی کشور بدل شود. این  این اقتصاددان پارس‌آبادی  ادامه داد: اتصال شبکه ریلی اردبیل به بیله‌سوار و پارس‌آباد، و در امتداد آن پیوند با کریدور ریلی جمهوری آذربایجان، شاه‌کلید دسترسی به بازارهای استراتژیک قفقاز و اوراسیاست. این مسیر، کوتاه‌ترین و اقتصادی‌ترین «دالان ترانزیتی» برای تبادلات تجاری استان و سایر نقاط کشور به شمار می‌رود. 

وی می گوید: مطالبه کلیدی نخبگان و مسئولان محلی بر تکمیل پروژه راه‌آهن تا مرزهای شمالی متمرکز است؛ چرا که تحقق این مگاپروژه، می‌تواند موتور محرک جهشی عظیم در شاخص‌های کلان اقتصادی منطقه باشد. چنین پیوند استراتژیکی، نه تنها ظرفیت‌های ترانزیتی جمهوری اسلامی ایران را در کریدورهای بین‌المللی ارتقا می‌دهد، بلکه بستری پایدار برای تعمیق همکاری‌های چندجانبه اقتصادی با کشورهای همسایه فراهم می‌سازد. 

 این کارشناس حوزه اقتصادی  تاکید دارد: تلفیق مزایای قانونی منطقه آزاد با شبکه گسترده ریلی، محرک اصلی برای جذب سرمایه‌گذاران جهت احداث صنایع تبدیلی و تکمیلی در جوار اراضی زرخیز مغان خواهد بود؛ رویکردی که افزون بر ممانعت از «خام‌فروشی» محصولات کشاورزی، بسترساز اشتغال‌زایی مولد و پایدار برای سرمایه‌های انسانی جوان استان خواهد بود.

کشاورزان مغان؛ چشم‌انتظارِ سوت قطار

در میان دشت‌های پهناور مغان، کشاورزانی که سال‌ها رنجِ هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و دست‌درازی دلالان را به جان خریده‌اند، رسیدن ریل به اردبیل را آغاز یک تحول می‌دانند.

 «حسین‌علی»، از کشاورزان پیشروی منطقه که سالانه حجم بالایی از محصولات را تولید می‌کند، می‌گوید: هزینه‌های بالای حمل‌ونقل جاده‌ای و ماندن محصولات در کامیون‌ها، هم باعث افت کیفیت محصول می‌شود و هم بخش بزرگی از سود ما را به جیب واسطه‌ها می‌فرستد. وقتی قطار به بیله‌سوار برسد، یعنی هزینه‌های لجستیک ما به شدت کاهش می‌یابد.

او با امیدواری ادامه می‌دهد: اگر این خط ریلی به پارس‌آباد متصل شود، می‌توانیم محصولات‌مان را با هزینه بسیار کمتر به بازارهای هدف صادر کنیم. این یعنی حذف دلال و نشستن سود واقعیِ دسترنجِ ما در جیب کشاورز.» کشاورزان معتقدند در کنار این ریل، ایجاد صنایع تبدیلی و سردخانه‌های مجهز، اقتصاد منطقه را به شکوفایی واقعی می‌رساند.

در مجموع، راه‌آهن اردبیل در صورتی که به منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی و گمرک بیله‌سوار متصل شود، خواهد توانست توانمندی‌های اقتصادی نهفته استان را آشکارتر سازد. تحقق این پیوند، چشم‌انداز تازه‌ای برای توسعه تجارت، حمل‌ونقل کالا، سرمایه‌گذاری و گردشگری در شمال‌غرب کشور ایجاد می‌کند و آثار اقتصادی آن نه‌فقط برای اردبیل، بلکه برای کل منطقه قابل توجه خواهد بود.

اردبیل به عنوان بیست و ششمین مرکز استان به شبکه ریلی سراسری وصل شد؛ پیوندی که نویدبخش شکوفایی اقتصادی، امنیت سفر و رونق صادرات در مرزهای شمال‌غرب کشور است.

انتهای خبر/ ش