بر اساس داده‌های آماری، قریب به چهار هزار نفر با عارضه بینایی در استان اردبیل تحت پوشش نهادهای حمایتی هستند؛ آماری که نشان می‌دهد ۶۵ درصد از این افراد را مردان و ۳۵ درصد را زنان تشکیل می‌دهند. در این میان، حضور ۱۷۸ دانش‌آموز و ۲۲۸ دانشجو و جوان نخبه (در مجموع ۴۰۶ محصل و دانشجو) نشان از ظرفیت عظیم علمی و فکری نسلی دارد که به جای انزوا، سنگر علم و دانش را برگزیده‌اند. این واقعیت‌ها در آیین گرامیداشت روز جهانی عصای سفید نیز به صراحت مطرح شد؛ جایی که طاهره رزاق‌پور، مدیرکل بهزیستی استان اردبیل، به تشریح ابعاد پیشگیرانه و مطالبات انباشته این قشر پرداخت و اعلام کرد از سال ۱۳۷۵ با آغاز طرح ملی پیشگیری از تنبلی چشم، افزون بر یک‌میلیون و ۲۹۵ هزار کودک در مناطق مختلف شهری و روستایی استان سنجش بینایی شده‌اند؛ پایش مستمری که طی سه دهه به شناسایی زودهنگام ۱۵ هزار کودک در معرض اختلالات حاد بینایی و نجات آنان از تاریکی مطلق انجامیده است.

رزاق‌پور با تأکید بر لزوم مداخله حیاتی در «سن طلایی ۳ تا ۶ سالگی» و اشاره به شعار جهانی «نابینایان را بهتر ببینیم؛ بهره‌مندی از فرصت‌های برابر، تصمیم‌سازی و مشارکت مؤثر»، عصای سفید را نماد استقلال، خودباوری و حق برخورداری از زیست مستقل خواند و صراحتاً خواستار عبور از اقدامات صوری شد.

 وی تأکید کرد که تعارف با دستگاه‌های کم‌کار باید کنار گذاشته شود؛ چراکه شهرداری‌ها و دستگاه‌های اداری موظف به مناسب‌سازی واقعی معابر و ساختمان‌ها بر اساس قانون جامع حمایت از حقوق معلولان هستند.

وی همچنین تجهیز مراکز دانشگاهی و مدارس استان به فناوری‌های نوین، بسترهای صوتی و نرم‌افزارهای خوانش ویژه نابینایان و اجباری‌سازی چتر مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج را از ضرورت‌های انکارناپذیر دانست و خاطرنشان کرد جامعه اداری باید نگاه خود را از ترحم به سمت حق‌مداری تغییر دهد.

درهای بسته استخدام و ناملایمت بازار کار در برابر شایستگی‌ها

اما در پس این آمارها و ارقام رسمی، واقعیت ملموس زندگی جوانان روشندل حکایتی دیگر دارد؛ قصه مبارزه با باورهای غلط و درهای بسته‌ای که به روی توانمندی‌هایشان کشیده شده است. بسیاری از این جوانان تحصیل‌کرده، فارغ‌التحصیلان رشته‌های حقوق، ادبیات و علوم انسانی هستند که علی‌رغم گذراندن دوره‌های آماده‌سازی شغلی و مهارت‌های کسب‌وکار، پشت سد استخدام‌های سنتی و بی‌اعتمادی کارفرمایان متوقف شده‌اند. در راهروهای ادارات و شرکت‌ها، بارها با پاسخ‌های سرد و ناملایمت روبه‌رو می‌شوند؛ جایی که بدون ارزیابی دانش، مهارت یا تسلط آنان بر فناوری‌های هوشمند، تنها فقدان بینایی‌شان برجسته می‌شود و با جملاتی آزاردهنده یا نگاه‌های ترحم‌آمیز از میدان رانده می‌شوند. این در حالی است که دستورالعمل‌های توانمندسازی اقتصادی و بسته‌های حمایتی نظیر پرداخت سرمایه کار بلاعوض برای اقشار محروم تدوین شده، اما بدون همراهی واقعی کارفرمایان و پایبندی ادارات به سهمیه‌های قانونی، بستر استقلال اقتصادی این قشر کامل محقق نمی‌شود.

همین تبعیض‌ها و نگاه‌های کلیشه‌ای است که فعالان این عرصه را نگران کرده است. در جریان برنامه‌های حمایتی و طرح‌های مهربانی، شیوا محمدپور، مدیرعامل انجمن نابینایان استان اردبیل، با اشاره به شرایط سخت معیشتی و روحی بسیاری از مددجویان و لزوم حمایت از ۱۰۰ روشندل نیازمند، بغض فروخورده این قشر را بازتاب داد؛ نسلی نخبه و بااستعداد که اگر دیده نشوند و فرصت برابر به آنان داده نشود، در پیچ‌وخم فراموشی گم خواهند شد.

مدیرعامل انجمن نابینایان استان اردبیل، از حضور بیش از ۱۰۰ نفر از نابینایان و روشندلان در این مجموعه خبر داد و گفت: برگزاری برنامه‌های  روز عصا نقش مؤثری در افزایش نشاط اجتماعی، توانمندسازی و ایجاد پیوند میان این قشر با سایر بخش‌های جامعه دارد.

در کنار این تلاش‌ها، اقداماتی نظیر برپایی میز خدمت بهزیستی، شنیدن بی‌واسطه درد دل‌های نابینایان، اجرای موسیقی زنده، دلنوشته‌ها و تجلیل از چهره‌های موفق، تنها گوشه‌ای از تمنای این جامعه برای زیستن در متنی برابر با سایر شهروندان است؛ رویکردی که حتی در شهرستان‌هایی مانند بیله‌سوار و بخش جعفرآباد نیز با ارائه خدمات مشاوره رایگان روان‌شناختی به کودکان و خانواده‌ها پیگیری می‌شود تا سلامت روان و پذیرش اجتماعی در مناطق کم‌برخوردار نیز تقویت شود.

امیرهادی بایرامی روشندل نابغه؛ نمونه معجزه اراده

با وجود تمام این نامهربانی‌ها، اراده‌های آهنین این دیار هرگز متوقف نشده‌اند و نماد درخشان آن در جهان اسلام، «امیرهادی بایرامی»، نابغه و اعجوبه قرآنی اردبیل است. نوجوانی که فقدان دیدن دنیای مادی را به نوری الهی پیوند زد؛ او از سن چهار سالگی به کمک مادرش حفظ کلام وحی را آغاز کرد و با پشتکاری خیره‌کننده توانست در هشت‌سالگی با هدایت اساتید خود به عنوان نخستین روشندل حافظ کل قرآن کریم در کشور ثبت رکورد کند. کارنامه این پدیده قرآنی سرشار از افتخارات است؛ از کسب رتبه نخست مسابقات دارالقرآن، بهزیستی و طرح کشوری مشکوة در سال ۹۷، تا درخشش به عنوان پدیده مسابقات امام علی(ع) قم و فینالیست جشنواره حفظ کشور در سال ۹۹، و در نهایت کسب عنوان پدیده در میان چهار هزار شرکت‌کننده در جشنواره تلاوت‌های مجلسی.

 اوج درخشش این نخبه اردبیلی در مسابقات بین‌المللی حفظ قرآن کریم در اندونزی (برگزار شده توسط جمعیت الحفاظ و القراء نهضت‌العلماء) رقم خورد که توانست در رقابت با قاریان و حافظان کشورهای منطقه آسه‌آن رتبه نخست جهان اسلام را از آن خود کند؛ دستاوردی عظیم که تجلیل نماینده ولی‌فقیه در استان، فرماندار و شهردار اردبیل در منزل وی را به همراه داشت و تثبیت کرد که اردبیل در جمع پنج استان برتر قرآنی کشور قرار دارد.

کتابخانه‌ها؛ روزنه‌ای رو به دانایی با خط بریل و کتب گویا

پیوند این اراده‌های فردی با نهادهای فرهنگی نیز دریچه‌های روشنی گشوده است. روزبه فتاحی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اردبیل، با اشاره به فعالیت سه مرکز تخصصی ویژه نابینایان و کم‌بینایان در استان از جمله بخش اختصاصی کتابخانه مرکزی، از میزبانی فعال این مجموعه برای حدود ۱۵۰ روشندل خبر می‌دهد. 

وی تأکید دارد که فراهم‌سازی دسترسی برابر به منابع مکتوب بریل، کتاب‌های گویا و صوتی در حوزه‌های تاریخ، ادبیات و علوم مرجع و همچنین مشارکت خانواده‌ها در تولید محتوا، گامی اساسی در جهت شکوفایی استعدادهای کودکان و نوجوانانی است که برای یادگیری هیچ مرزی نمی‌شناسند.

دستور ویژه برای تشکیل کارگروه احقاق حقوق شهروندی روشندلان در اردبیل

از سوی دیگر، مسئولان شهری و اجرایی نیز بر ضرورت تحول در رویکردهای حمایتی اذعان دارند. فرزاد قلندری، فرماندار شهرستان اردبیل، در موضع‌گیری قاطع خود از لزوم تشکیل کارگروهی تخصصی با محوریت بهزیستی برای پیگیری مو‌به‌موی مطالبات قانونی روشندلان خبر داد و اعلام کرد که کرامت و حقوق شهروندی این افراد قابل مسامحه نیست. 

قلندری تأکید کرد: کیفیت زندگی آسیب‌دیدگان بینایی دقیقاً وابسته به میزان دسترس‌پذیری فیزیکی، هوشمندسازی خدمات شهری و شکستن موانع ناشی از نگرش‌های نادرست در ادارات است؛ چراکه این افراد نه صرفاً مددجویانی نیازمند ترحم، بلکه سرمایه‌ها و ظرفیت‌های ارزشمند فرهنگی، علمی و اجتماعی اردبیل هستند.

روشن‌دلان دیار سبلان با طنین اراده‌های پولادین خود، مرزهای ظاهری محدودیت را درهم شکسته‌اند. اکنون نوبت ساختارهای اجرایی، مدیران شهری و آحاد جامعه است که از شعار فاصله بگیرند، سنگفرش‌های شهر را هموار سازند و راه‌های اشتغال و مشارکت اجتماعی را پیش پای گام‌های استوار این سرمایه‌های پرافتخار بگشایند.

انتهای خبر/ ش