یادداشت؛

بی‌تفاوتی به یک اسراف پنهان

بقا در گرو مدیریت هوشمندانه منابع است؛ از جنگل تا ثانیه‌ها. ما تخریب منابع فیزیکی را می‌بینیم، اما اسراف در اتلاف زمان، یعنی سرقت از آینده، هزینه‌ای پنهان که بی‌تفاوتی به آن، بزرگترین غفلت مدیریتی ماست.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، سمیه شاهی فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت: بقا و پیشرفت هر جامعه‌ای در دنیای امروز، به میزان توانایی آن در مدیریت هوشمندانه منابع محدود خود وابسته است. این منابع نه‌تنها شامل ذخایر فیزیکی مانند آب، انرژی و جنگل‌هاست، بلکه مهم‌تر از آن، «زمان» است؛ سرمایه‌ای اصلی و غیرقابل‌جایگزین برای هر فرد و ملت. سرمایه ملی یک کشور، ترکیبی از زیرساخت‌های فیزیکی، ذخایر طبیعی و مهم‌تر از همه، نیروی انسانی مولد و زمان در دسترس برای تولید و توسعه است.

در این راستا، نکاتی که اخیراً از سوی نماینده ولی‌فقیه در استان اردبیل، آیت‌الله سید حسن عاملی، مطرح شد، به‌عنوان یک هشدار داخلی برای مدیران و شهروندان ایرانی مطرح شد که این نکات بر دو محور اساسی تخریب فیزیکی منابع ملی (جنگل‌ها) و اتلاف سرمایه غیرفیزیکی (زمان) متمرکز بودند.

بی‎شک یکی از مظاهر بارز غفلت مدیریتی، تخریب منابع تجدیدناپذیر ملی است. جنگل‌ها ریه‌های حیاتی یک سرزمین هستند و نابودی آن‌ها نه‌تنها یک خسارت اقتصادی، بلکه فاجعه‌ای زیست‌محیطی با پیامدهای بلندمدت بر اقلیم و امنیت غذایی محسوب می‌شود.

گزارش‌های میدانی، تصویری نگران‌کننده از ابعاد این تخریب ارائه می‌دهند. به طور خاص، گزارش‌های رسیده از کوهنوردان مبنی بر فعالیت گسترده قاچاقچیان زغال و چوب در منطقه حساس بین سقزچی و دریاچه سوها، نشان‌دهنده یک تخلف بزرگ است. حجم این عملیات حاکی از آن است که این تخلف صرفاً توسط افراد محلی انجام نشده؛ چراکه شواهد نشان می‌دهد قاچاقچیان با ایجاد اجاق‌های زغال‌پزی در ارتفاعات، نه‌تنها منابع طبیعی را نابود می‌کنند، بلکه سازوکار خاصی نیز برای جلوگیری از گیرنیفتادن دارند که این سطح از بی‌باکی خود تأمل‌برانگیز است.

از منظر اقتصادی، تأکید بر درآمد بالای قاچاق چوب و زغال نشان می‌دهد که انگیزه‌های مالی پشت این اقدامات بسیار بزرگ‌تر از تأمین معیشت ساده است. این یک تجارت پرسود است که مستقیماً ثروت ملی را به جیب عوامل دخیل سرازیر می‌کند؛ معادله‌ای که در آن سود نهایی، حتی باوجود هزینه‌های عملیاتی و ریسک دستگیری همچنان فعالیت را توجیه‌پذیر نگه می‌دارد.

اما در این میان، مسئله اصلی، مسئولیت‌پذیری است؛ همان مطلبی که آیت‌الله عاملی در تریبون نمازجمعه به آن پرداخت و خواستار برخورد قاطع با متخلفین و همچنین مدیران ناتوان شد. ایده کاشت و آبیاری دوبرابری توسط مدیر منابع طبیعی به‌ازای هر درخت بریده شده، به‌عنوان یک راهکار تنبیهی-جبرانی مطرح شد و پیشنهاد داده شد که اگر ساختار مدیریتی قادر به انجام‌وظیفه ذاتی خود در حفاظت نیست، باید راه برای استعفا و جایگزینی با افراد کارآمد باز شود. مسئولیت اصلی این هدررفت منابع ملی، فراتر از افراد درگیر در صحنه، حتی بر عهده مردم منطقه است، چرا که حفاظت بدون مشارکت مردمی غیرممکن است. انتظار اخلاقی از اهالی و ریش‌سفیدان منطقه، تشکیل «هسته حفاظت مردمی» است؛ چرا که سکوت در برابر فساد، خود نوعی مشارکت در آن محسوب می‌شود.

پس از منابع فیزیکی، مسئله مهم‌تر، هدررفتن زمان است؛ سرمایه‌ای که در مقیاس ملی، پیامدهای اقتصادی ویرانگری دارد. «ثروت اصلی ما وقت ما و عمر ما است؛ همه به‌وقت نگاه می‌کنند؛ ولی وقت به کسی نگاه نمی‌کند»؛ این جمله، ماهیت یک‌طرفه زمان و جبران‌ناپذیری ازدست‌رفتن آن را نشان می‌دهد و تعطیلی‌های غیرضروری نیز بزرگ‌ترین مثال این اسراف است و شاید به همین دلیل است که پای تعطیلی  دو روزه  اردبیل به تریبون نمازجمعه هم کشیده شد.

اگر فرض کنیم روزانه $(N)$ نفر نیروی کار مولد به دلیل این تعطیلی از کار بازبمانند و متوسط ارزش کار روزانه هر نفر $(V)$ باشد، هزینه اسراف کل در روزهای غیرتعطیل، سرمایه‌ای است که بدون هیچ بازدهی‌ای ازدست‌رفته است؛ هزینه‌ای پنهان که بعضا براحتی از کنار آن رد می‎شویم.

برای درک حساسیت جهانی به زمان، باید به الگوهای جهانی نگاه کرد که در آن‌ها هر دقیقه اهمیت حیاتی دارد. این حساسیت در سطح زیرساخت‌های ملی نهادینه شده است، درحالی‌که ما هزاران ساعت کاری را به‌راحتی هدر می‌دهیم.

حفظ منابع طبیعی و استفاده بهینه از زمان، دو رکن بنیادین اقتدار ملی محسوب می‌شوند و همان‌طور که کشور باید بااقتدار در برابر تهدیدات خارجی بایستد، باید با اقتدار درونی نیز از هدررفتن منابع ملی و اتلاف وقت شهروندان جلوگیری کند. این صرفه‌جویی هدفمند و پرهیز از اسراف، نه‌تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه ریشه اقتدار در مسیر توسعه پایدار است. در این راستا، مدیران موظف‌اند با جدیت، هزینه‌های ناپیدای اسراف را محاسبه کرده و فرهنگ بهره‌وری را جایگزین فرهنگ سهل‌انگاری در مدیریت زمان کنند و مردم نیز نسبت به اتلاف منابع بی‌تفاوت نباشند.