سبلان‌ما گزارش می‌دهد؛

هنر دست مغان رو به فراموشی

هنر اصیل بافندگی مغان از گلیم و ورنی تا قالی، به دلیل رکود بازار، گرانی مواد اولیه و فقدان حمایت دولتی در آستانه خاموشی است که کارشناسان هشدار می‌دهند احیا این هنر منوط به سیاست‌گذاری فوری و تقویت گردشگری است.

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، سرزمین مغان با پیشینه‌ای کهن در هنرهای بافت سنتی، روزگاری یکی از قطب‌های مهم تولید گلیم، ورنی و قالی در شمال غرب کشور بود؛ هنری که هزاران زن و مرد عشایر، گره به گره آن را با دستان خود خلق می‌کردند و نه‌تنها اقتصاد خانواده‌ها را تقویت می‌کرد، بلکه هویت فرهنگی منطقه را نیز حفظ می‌کرد، امّا در سال‌های اخیر، کمبود حمایت‌های دولتی، رکود گردشگری، گرانی مواد اولیه، نبود بازار فروش و در مواردی نیز نبود برندسازی و ثبت میراث ناملموس، این هنر اصیل را با خطر خاموشی روبه‌رو کرده است.

ثبت هنرهای بومی مغان توسط کشورهای همسایه

رشید حسینیان که بیش از ۴۰ سال سابقه در حوزه فروش صنایع‌دستی مغان فعالیت دارد، شرایط موجود را نگران‌کننده توصیف کرد و پیشرَوی فرش ماشینی بزرگ‌ترین ضربه را به بازار صنایع‌دستی دانست و گفت: فرش ماشینی با تبلیغات گسترده و قیمت پایین، جلوی فروش صنایع‌دستی را گرفته است و کسانی که ارزش دستباف را می‌دانند و هنوز مشتری این نوع صنایع هستند، تعدادشان کم شده است.

وی با برشمردن مهم‌ترین مشکلات فعلی گفت: حمایت دولتی تقریباً صفر است، به‌گونه‌ای که بیمه و حقوق مشخص برای بافندگان وجود ندارد و همچنین مواد اولیه و ابزار تولیدگران و دسترسی به آن دشوار است.

این فروشنده صنایع‌دستی در دشت مغان تأکید کرد: گردشگری ضعیف است و بازدیدکننده‌ای که ارزش هنر منطقه را بفهمد، کم به پارس‌آباد می‌رسد و همچنین کیفیت برخی بافته‌های جدید رو به نزول است، چون نظارت تخصصی وجود ندارد.

یکی از هشدارهای جدی حسینیان، ثبت هنرهای بومی مغان توسط برخی کشورهای همسایه است که در این زمینه اظهار داشت: این کشورها بدون هیچ سابقه‌ای، طرح‌های قدیمی منطقه را به نام خود معرفی کرده‌اند و این موضوع تهدید بزرگی برای اعتبار فرهنگی مغان است و باید هرچه سریع‌تر برای ثبت رسمی الگوهای بومی اقدام شود.

گرانی و نبود بازار مشکل اصلی قالیبافان مغان

 حسن نوبخت رئیس اتحادیه قالیبافان شهرستان پارس‌آباد، وضعیت تولید و فروش فرش را بحرانی می‌داند و معتقد است: گرانی سرسام‌آور مواد اولیه و نبود بازار فروش، چرخه تولید را تقریباً از دور خارج کرده است.

 وی گفت: نخ ابریشم کیلویی ۱۸ میلیون تومان است، اما همان فرش حتی ۱۲ میلیون هم فروش نمی‌رود، این یعنی بافنده حتی هزینه تولید را هم جبران نمی‌کند.

وی افزود: در پارس‌آباد نمایشگاه فرش، بازاریاب، مرکز تجاری تخصصی و فضای فروش مناسب برای معرفی تولیدات وجود ندارد و بدون حمایت دولت، رونق دوباره صنعت ممکن نیست.

رئیس اتحادیه قالیبافان شهرستان پارس‌آباد تأکید کرد: در سال‌های گذشته هزاران بافنده شبانه‌روز کار می‌کردند و درآمد خوبی داشتند، تا جایی که ۷ هزار و ۵۰۰ بافنده شناسه‌دار در پارس‌آباد داریم، اما امروز بسیاری از آن‌ها مجبور شده‌اند به کارگری فصلی و کشاورزی روی بیاورند.

وی با ذکر یک مثال روشن ادامه داد: قبلاً روزی ۲۰ فرش وارد کارگاه می‌شد و ۳۰ فرش در روز فروش داشتیم. حالا ۶ ماه می‌گذرد و فقط دو فرش تولید می‌شود و در هفت ماه یک فرش به فروش می‌رسد.

نوبخت تصریح کرد: کیفیت اصیل فرش مغان هنوز محبوب است و در تهران، تبریز، شیراز و اصفهان عاشق فرش مغان هستند و اگر حمایت دوباره برقرار شود، این صنعت به‌سرعت احیا می‌شود.

کشورهای عربی علاقه زیادی به صنایع‌دستی مغان دارند

سلمان مجردی، معاون سیاسی امنیتی فرمانداری پارس‌آباد تصویری کلان‌تر از وضعیت صنایع‌دستی ارائه می‌کند و ریشه ضعف‌ها را عدم سیاست‌گذاری، نبود حمایت و غفلت از ظرفیت‌های گردشگری می‌داند.

وی عشایر مغان همیشه تولیدکننده اصلی بوده‌اند، گفت: هنرهای دستی ریشه در زندگی عشایر دارد، اما توسعه شهرنشینی و نبود حمایت باعث شده این هنر در معرض فراموشی قرار بگیرد.

معاون سیاسی امنیتی فرمانداری پارس‌آباد تصریح کرد: کشورهای عربی و منطقه خلیج‌فارس علاقه زیادی به صنایع‌دستی مغان دارند و اگر دولت تعاونی‌های تولیدی را تقویت کند، صادرات صنایع‌دستی می‌تواند ارزآوری قابل‌توجهی داشته باشد.

وی با تأکید بر حمایت‌های دولتی عنوان کرد: بیمه رایگان برای بافندگان، وام‌های بلندمدت، ایجاد کارگاه‌های متمرکز و حمایت دهیاری‌ها در روستاها و تبدیل پشم دامداران منطقه به نخ در کارگاه‌های فراوری محلی می‌تواند در احیای این صنعت اصیل کمک‌حال باشد.

مجردی تصریح کرد: پارس‌آباد یکی از بهترین مناطق استان اردبیل برای گردشگری است، اما تبلیغ و معرفی نشده است؛ علاوه بر این توسعه اکوتوریسم (گردشگری کشاورزی) و بوم‌گردی فرصتی طلایی در این منطقه است که می‌تواند به‌صورت مستقیم صنایع‌دستی را نیز رونق دهد.

۱۲ خانواده با یک فرش امرار معاش می‌کنند

 یک قالیباف باتجربه قدیمی در اولتان پارس‌آباد می‌گوید: شاید کسی نداند، اما وقتی یک قالیِ سه‌درچهار بافته می‌شود، از مرحله نخ‌ریسی تا زمانی که به دست دلالان و تجار برسد، برای حدود ۱۲ نفر اشتغال‌زایی مستقیم می‌کند. تصور کنید، یک بافنده ماهر می‌تواند با بافت یک فرش، درآمد خوبی کسب کند که این یعنی چرخیدن اقتصاد یک خانواده می‌چرخد؛ اما سود کم این روزها باعث شده تا قالیبافان به کارگری اجباری در مزارع روی بیاورند.

این بافنده قدیمی ادامه داد: سال‌هاست در کارگاه فرش‌بافی اولتان مشغول به کارم؛ کارگاهی که از سال ۸۳ پابرجا بوده و پاتوق بهترین هنرمندان منطقه است؛ ما اینجا کار را با عشق و دقت انجام می‌دهیم، اما متأسفانه شرایط باعث شده که کم‌کم از این کار دل بکنیم.

این فرش‌باف پارس‌آبادی اضافه کرد: سنگ بزرگ جلوی پای ما، نبود بیمه و دسترسی به وام‌های مناسب است، وقتی آینده شغلی‌مان تضمین نیست، چطور می‌توانیم با خیال راحت این کار را ادامه دهیم؟ تعدادی از همکاران قدیمی‌مان به‌خاطر همین نگرانی‌ها مجبور شده‌اند دنبال کارهای دیگر بروند، و این به معنای ازدست‌رفتن سرمایه انسانی و هنر دستمان است.

وی گفت: ما هنر داریم، ابزار و نیروی کار آماده داریم؛ فقط چشم‌انتظار حمایت و ساماندهی هستیم.

صنایع‌دستی مغان در آستانه خاموش‌شدن است، اما هنوز قابل‌احیا است، اگر حمایت دولتی، سیاست‌گذاری درست، ایجاد نمایشگاه دائمی، برندسازی، نظارت تخصصی و تقویت گردشگری انجام شود، این منطقه می‌تواند دوباره به یکی از قطب‌های مهم صنایع‌دستی کشور تبدیل شود.

خبر از: سوسن لمه پور