سبلان ما گزارش می‌دهد؛

روایتی از دست‌های هنرمند؛ از آلاچیق تا بازار جهانی

بانوان عشایر اردبیل با عبور از سنت به مدرنیته، با بهره‌گیری از ابزارهای دیجیتال و دریافت کد فروشندگی، مرزهای بازار را درنوردیدند تا با معرفی صنایع‌دستی اصیل خود، فصل جدیدی در اقتصاد پایدار عشایری کشور رقم بزنند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، در دل دشت‌های وسیع استان اردبیل، جایی که صدای زنگوله گله‌ها با سکوت کوهستان گره خورده است، زنانی زندگی می‌کنند که دستانشان قصه‌گوست. آن‌ها که قرن‌ها مرزبانان غیور این آب و خاک بوده‌اند، امروز با گوشی‌های هوشمند در دست، راهی جدید برای صیانت از هویت ایرانی گشوده‌اند.

این گزارش روایتی است از نقش‌آفرینی زنانی که «مرزبانی» را از سنگرهای دفاع نظامی به سنگرهای تولید و گردشگری منتقل کرده‌اند.

بانوان عشایر اردبیل به بازار ملی پیوستند

وقتی علی پیرجاهد، مدیرکل امور عشایری استان اردبیل از ۲۳ هزار و ۵۰۰ مترمربع تولیدات دستباف سالانه سخن می‌گوید، نباید تنها به اعداد فکر کرد. هر مترمربع از ورنی، جاجیم و گلیم‌های عشایر شاهسون و قره‌داغ، نه یک کالا، که تکه‌ای از تاریخ، جغرافیا و هویت اصیل ایرانی است. این زنان، بی هیچ ادعای بزرگی، با تکیه بر ذوق سرشار خود، چرخ‌های اقتصادی خانواده‌شان را می‌چرخانند و همزمان میراث‌دار فرهنگی هستند که از گذشتگان به ارث رسیده است.

روزگاری، دامداری و بافندگی، تنها برای تأمین نیازهای اولیه  زنان شایر استان اردبیل بود. اما امروز، در دوره توانمندسازی بازاریابی دیجیتال که با حضور بیش از ۱۰۰ بانوی کارآفرین در سازمان جهاد کشاورزی استان برگزار شد، این سد سنتی شکسته شد. در این دوره دو روزه که با هدف توسعه بازار، برندسازی و بسته‌بندی دیجیتال برپا شد، همزمان نمایشگاهی از محصولات بانوان شکل گرفت و کارشناسان دیجی‌کالا با عکاسی از آثار، مقدمات ثبت‌نام آن‌ها را فراهم کردند.

نتیجه این تلاش، درخشان بود؛ ۷۰ نفر از شرکت‌کنندگان، از جمله ۲۰ بانوی عشایری، موفق به دریافت کد فروشندگی شدند تا با ایجاد رایگان غرفه فروش در پلتفرم‌هایی چون «دیجی‌کالا» و «سروبان» و بهره‌مندی از پشتیبانی ۶ ماهه، گامی بزرگ بردارند.

یکی از این بانوان عشایر که حالا با دریافت کد فروشندگی، پنجره‌ای تازه به روی کسب‌وکارش گشوده شده، با چهره‌ای پر از امید می‌گوید: «تا دیروز دست‌بافته‌هایمان در محدودیت قشلاق و ییلاق می‌ماند، اما حالا خوشحالم که هنر دستم بدون واسطه به دست مشتریانی در سراسر ایران می‌رسد؛ ما در آلاچیق‌هایمان تولید می‌کنیم و حالا دنیا مشتری هنرمان شده است.»

این بانوی پرتلاش عشایری با شوق ادامه داد: در زندگی این ۲۰ بانوی عشایری فصل جدیدی  از امروز رقم خورده است؛ این زنان، حالا دیگر تولیدکننده صرف نیستند؛ آن‌ها مدیران بنگاه‌های کوچک اقتصادی‌اند که کالایشان بدون محدودیت جغرافیایی، تا قلب پایتخت و فراتر از آن خریدار دارد.

عشایر؛ مرزبانانی در همه میدان‌ها

پیرجاهد در گفتگو با خبرنگار سبلان ما به نکته‌ای عمیق اشاره می‌کند: عشایر رزمندگان خط مقدم اقتصاد و حافظان طبیعت هستند. این جمله در پیوند با ورود زنان به بازار دیجیتال، معنایی راهبردی پیدا می‌کند. عشایر اردبیل با ۲۵۰ هزار رأس دام سبک و تولید ده ها هزار تن محصولات دامی و دستباف، نشان داده‌اند که در هیچ میدانی میدان را خالی نمی‌کنند.

اگر در گذشته نه چندان دور امنیت کشور در مرزهای خاکی با حضور عشایر در خطوط دفاعی تأمین می‌شد، امروز این امنیت در میدان اقتصاد مقاومتی تعریف می‌شود؛ مچنین این جامعه با ۹۷ صندوق اعتبارات خرد زنان (شامل ۲۸ صندوق عشایری با ۶۱۰ عضو) توانسته شبکه‌سازی قدرتمندی ایجاد کند و اکنون نیز حضور این زنان در فضای دیجیتال، نوعی مرزبانی مدرن است؛ مرزبانی از اصالت فرهنگی، مرزبانی از سفره‌های ایرانی با لبنیات ارگانیک، و مرزبانی از هنرهای بومی که در تار و پود فرش‌هایشان نهفته است.

گردشگری عشایری؛ جاذبه‌ای بی‌بدیل

ساختار دایره‌ای آلاچیق‌های عشایری، که در آن ورود نیازمند خم کردن سر است، همواره نماد فروتنی و نبود شکاف طبقاتی بوده است. امروز، همین فضای عدالت‌محور به دنیای دیجیتال کشیده شده است. و حتی می تواند به کانون جذب گردشگر تبدیل شود؛در واقع دایره زنان توانمند عشایر  آلاچیق‌شان را به وسعت ایران گسترش داده‌اند. آن‌ها بدون آنکه از اصالت خود فاصله بگیرند، به مدرن‌ترین ابزارهای فروش مجهز شده‌اند تا نشان دهند عشایر، ذخایر انقلاب هستند که همواره خود را با نیازهای زمانه، به‌روز می‌کنند. و صد البته . به باور کارشناسان فرهنگی و اقتصادی، این ظرفیت گردشگری عشایر باید با مدیریت همه‌جانبه صیانت شود تا بافت اصیل زندگی عشایری از آسیب مصون بماند.

جامعه عشایری استان اردبیل با ۱۷ هزار و ۶۳۲ خانوار و جمعیتی نزدیک به ۶۶ هزار نفر (شامل ۴۵ طایفه و ۲۰ هزار خانوار ساکن در ۵۷۰ قشلاق، از جمله ایلات بزرگ شاهسون و قره‌داغ در مغان و مشگین‌شهر، و طوایف خلخال و هیر)، سهمی بزرگ در اقتصاد و امنیت دارند. آن‌ها با در اختیار داشتن بیش از ۱.۲۵ میلیون واحد دامی (از جمله پرورش ۲۵۰ هزار رأس دام سبک) و بهره‌برداری از ۶۵۱ هزار هکتار مراتع، سالانه ۱۶۱ هزار تن محصولات دامی و کشاورزی به ارزش بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان تولید می‌کنند. تولید ۳۵ درصد گوشت قرمز، ۲۵ درصد لبنیات (شامل ۱۰ هزار و ۵۰۰ تن گوشت، ۸۰ هزار تن شیر خام، ۵۰۴ هزار تن پنیر و یک هزار تن پشم)، نشان‌دهنده نقش راهبردی این قشر است.