سبلان‌ما گزارش می‌دهد؛

«چیلله گئجه سی» در گذر زمان

طولانی‌ترین شب سال، «چیلله گئجه سی» بهانه‌ای است برای مکثی مقدس؛ جایی که گذر زمان در عطر قاووت و صدای بایاتی‌ها معنا می‌یابد. این آئین، پناهگاهی امن برای حفظ عشق، مهربانی و قصه‌گویی است.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، شب یلدا در فرهنگ آذربایجان با نام «چیلله گئجه سی» شناخته می‌شود و نماد آغاز دوره چله بزرگ زمستان است؛ در گذشته، این شب فراتر از یک جشن، یک مراسم خانوادگی عمیق بود که در آن سادگی و صمیمیت حرف اول را می‌زد و هسته معنوی فرهنگ را تشکیل می‌داد.

یادگارهای اصیل«چیلله گئجه سی»؛ قاووت، تاپ‌تاپ‌باجا و گرمای دورهمی

آیین‌های اصیل این شب، حول محور هم‌نشینی و تولید خانگی می‌چرخید. زنان با ذوق، با زحمت قاووت (ترکیبی از غلات بو داده و مغزهای کوبیده) و قورقا (گندم برشته) را آماده می‌کردند. بازی‌های ساده‌ای چون «تاپ‌تاپ‌باجا»، رقابتی دوستانه با ضربه زدن انگشتان دور کرسی، شور و هیجان خاصی به جمع می‌بخشید. 

در کنار این‌ها، خواندن «بایاتی» (اشعار محلی و کوتاه آذری) توسط بزرگ‌ترها، حافظه فرهنگی خانواده را زنده نگه می‌داشت و پیوند نسل‌ها را محکم می‌کرد و ابیاتی که بخش شادی‌آفرین محافل بود و به استقبال بارش برف و شادی سفره‌های پر از کدو حلوایی، هندوانه و انار اشاره دارد و این شب را همچون بهار می‌خواند.  

«چیلله گئجه سی» از دورهمی زیر کرسی تا ویترین‌های نجومی

 اما امروزه، این سادگی‌های پرمعنا جای خود را به «ویترین‌های نجومی» داده است. این تغییر، نه‌تنها در سبک زندگی، بلکه در فقدان آئین‌های معنوی نیز خود را نشان می‌دهد؛ جایی که تمرکز از «همدلی زیر یک کرسی» به «تأمین اقلام گران‌قیمت سفره» شیفت پیدا کرده است.

سنت‌های اصیلی که به حاشیه رانده می‌شوند و گزارش‌های میدانی از بازار نشان می‌دهد که افزایش ۴۰ تا ۶۰ درصدی قیمت اقلام نمادین فعلی یلدا از آجیل و خشکبار گرفته تا هندوانه و انار باعث شده این اقلام به کالاهایی لوکس تبدیل شوند.

اصالت در گذر زمان: تداوم زیبایی در عین تغییر

مونا عباسی، شهروند اردبیلی، با اشاره به حقوق ثابت و تفاوت آیین شب یلدای امسال با سالیان گذشته بیان می‌کند: مسیر تحول سنت‌ها اجتناب‌ناپذیر است. برخی جزئیات اجرایی ممکن است با تغییر سبک زندگی یا فشارهای اقتصادی دچار دگردیسی شوند؛ اما زیبایی بنیادین و پیام اصلی چیلله گئجه سی پابرجا مانده است. این زیبایی در ایثار، گرمای نگاه‌های جمعی و حفظ حافظه مشترک نهفته است.

وی همچنین معتقد است: گرچه چند نرخی بودن کالاها و قیمت‌های بالا در شب یلدای امسال مشهود است و این آشفتگی، کام خانواده‌ها را تلخ می‌سازد، اما باید تلاش کنیم که با ثبت دقیق داستان‌ها، بایاتی‌ها و روش‌های گردهمایی قدیمی، نه‌تنها گذشته را زنده نگه داریم، بلکه امید را در نسل‌های جوان تقویت کنیم که بدانند ریشه‌هایشان عمیق و پربار است. این آئین‌ها میراث ما و پاسپورت فرهنگی ما برای نسل‌های بعد خواهد بود؛ آئینی که تجربه ثابت کرده است با حفظ اصالت آن و نه با تجملات اضافی، توانسته در برابر گذر زمان و چالش‌های اقتصادی، هسته معنوی خود را حفظ کند. تداوم این جشن، اثبات زنده‌بودن فرهنگ اصیلمان است و چه خوب خواهد شد که بتوانیم با نه گفتن به اضافات و ویترین‌های نجومی یلدا، شب خوبی را با دوستانمان داشته باشیم.

شعله یلدا با همدلی روشن می‌ماند

رحیم اکبرزاده، پدربزرگ کوهنسال که برف پیری بر چهره‌اش نشسته، این‌گونه ادامه داد: امسال، شعله یلدا ممکن است کمی کم‌فروغ‌تر به نظر برسد، چرا که گرانی‌ها سفره‌ها را کوچک کرده، اما یلدا پیام‌آور شادی است و این شادی، وابسته به جنس آجیل یا حجم هندوانه نیست. ما نباید اجازه دهیم که وسواس خرید اقلام گران، کاممان را تلخ کند و شور و نشاط یک آیین دیرینه را از بین ببرد.

 این کهنسال با تجربه ادامه داد: مهم این نیست که حتماً لباس‌های پرزرق و برق یلدایی بپوشیم و عکس‌های آن‌چنانی یادگاری بگیریم که در فضای مجازی گم شود؛ مهم آن است که امسال، شادی‌های صمیمی و مهرورزانه‌ را به اشتراک بگذاریم. بیایید کمی بیشتر هوای همدیگر را داشته باشیم، به دیدن بزرگ‌ترها برویم و در کنار آن‌ها، با گفتن قصه‌ها و خنده‌های ساده، صفا و صمیمیت اصیل یلدا را دوباره زنده کنیم.

این پدربزرگ به جوان‌ترها توصیه کرد: چرا باید با خرید وسواسی، فشار اقتصادی را بر دوش خود و عزیزانمان سنگین‌تر کنیم؟ چله بزرگ زمستان، بهترین فرصت است تا به جای تمرکز بر «داشتن»، بر «بودن» تمرکز کنیم. بیایید یلدای امسال را با مهر بیشتر و هزینه‌های کمتر برگزار کنیم. این گرما، گرمای دلی است که در کنار یکدیگر می‌نشینیم، نه گرمای مصنوعی یک کالای گران‌قیمت؛ با همین سادگی و صمیمیت می‌توانیم شعله این آیین را پرفروغ نگه داریم. همدلی، اصلی‌ترین خوراک شب چله است.

یلدا فراتر از آجیل: مقاومت در برابر تجملات

با وجود همه این مشکلات، همان‌طور که در گذشته مردم با تهیه خانگی «قاووت» و قورقا اجرای بازی‌های ساده، یلدا را زنده نگه می‌داشتند، امروز نیز بسیاری بر این باورند که ماهیت یلدا، گردهمایی، مهرورزی و حفظ پیوندهای خانوادگی است و نه تجملات پرهزینه. اهالی دیار سبلان معتقدند که پیام این سنت دیرپا این است که مهم نیست با آجیل گران پذیرایی کنیم یا با تخمه و هندوانه ساده، مهم گرمای دل‌ها و با هم بودن است.

امسال، شعله یلدا ممکن است کمی کم‌فروغ‌تر به نظر برسد، اما مردم با حفظ روح اصلی سنت یعنی صله رحم و صمیمیت می‌توانند این چراغ امید را همچنان روشن نگه دارند. یلدا، رود جاری تاریخ است و سختی‌های امروز نباید خاطره شیرین دورهمی‌های گذشته را خاموش سازد.

در واکنش به وضعیت گرانی در آستانه یلدا، علی رحیمی آذر، مدیرکل تعزیرات حکومتی اردبیل، از آغاز طرح پایش بازار شب یلدا از ۱۷ تا ۳۰ آذر ماه خبر داده است. این اقدام شامل سرکشی از انبارها، میادین تره‌بار و فروشگاه‌ها برای برخورد با گران‌فروشی، کم‌فروشی و احتکار است تا از افزایش کاذب قیمت‌ها جلوگیری شود.