منظم‌ترین عزاداری‌ها در طول روز متعلق به این شهر است؛

ترتیب حرکت دستجات محلات شش‌گانه اردبیل در بازار

شهر اردبیل، از قدیم به شش محله (سه محله حیدری) و سه (محله نعمتی) تقسیم شده‌اند که این محلات به ترتیبی خاص برای عزاداری به بازار می‌آیند البته در بین این محلات، یک محله نقش بزرگ‌تر دارد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، مراسم سوگواری ایام محرم در اردبیل به سبک و سیاقی خاص در اردبیل برگزار می‌شود؛ آیین‌هایی که از قدیم‌الایام تغییر چندانی نکرده‌اند و همچنان با شور خاصی هر سال در محرم تکرار می‌شوند.

 مهم‌ترین پایه نظم و ترتیب عزاداری‌های اردبیل، تقسیم‌بندی محلات است و هر روز یک محله با شعباتش برای عزاداری به بازار اردبیل می‌آیند؛ به‌این‌ترتیب که شهر اردبیل، از قدیم به شش محله (سه محله حیدری) و سه (محله نعمتی) تقسیم شده‌اند که این محلات به ترتیبی خاص برای عزاداری به بازار می‌آیند البته در بین این محلات، یک محله نقش بزرگ‌تر و یکی نقش میانه و دیگری نقش کوچک‌تر دارد.

 محلات حیدری که شامل طوی (تابار) برادر بزرگ‌تر، اوچدکان برادر متوسط و پیر عبدالملک برادر کوچک‌تر است و در محلات نعمتی نیز، گازران برادر بزرگ‌تر و سرچشمه (چشمه باشی) برادر متوسط و عالی‌قاپو (دروازه) برادر کوچک‌تر است؛ دیگر مساجد و محلات شهر به‌عنوان زیر شاخهٔ این شش مسجد و محله طبقه‌بندی می‌شوند و هر کدام دسته عزاداری مشخص و مجزا دارند.

 اول بیرق بزرگ محله در جلوی دسته به حرکت در می‌آید، این بیرق‌ها بعضاً بسیار قدیمی و عمر بیش از چند قرن را دارند و با دقت نگهداری شده‌اند. از جمله بیرق مسجد گازران که زرباف است نادرشاه اهدا کرده است. پشت بیرق نیز بزرگان محله و علما با احترام و رعایت ردیف و ترتیب حرکت می‌کنند و بعد طبل‌ها و دسته‌های سینه‌زن یا دسته زنجیرزن‌ها. زمانی که دسته یکی از محلات شش‌گانه حرکت کرد، پشت سرش شاخه‌هایش به ترتیب با همان ترکیب حرکت می‌کنند و از محلات بزرگ و راسته‌بازار می‌گذرند و وقتی به محله خود باز می‌گردند، مراسم پایان‌یافته و روز دیگر نوبت محله دیگر است.

عزاداران محله گازران (اونچی میدان) اولین دسته از محلات شش‌گانه اردبیل هستند که در روز دوم محرم در بازار به عزاداری می‌پردازند. این محله ‪۱۳ شعبه تابعه دارد که شامل مساجد محلات اکبریه، قاسمیه، صاحب‌الزمان، حسن عسگری، آقاکاظم، خاتم‌النبیین، ائمه، چراغعلی، قاجاریه، زینبیه، امام سجاد، عباسیه و مسجد محله اونچی میدان است.

 

دستجات عزاداری محله سرچشمه دومین دسته هستند که روز سوم محرم و در صورت مصادف بودن روز سوم محرم با جمعه روز بعد در بازار به عزاداری می‌پردازند، شعبات تابعه محله سرچشمه شامل مسجد محلات معمار، باب‌الحوایج، ولیعصر (عج)، رقیه (س) راه انزاب، فاطمیه، موسی بن جعفر (ع)، حافظیه، امام صادق (اقلیم شاه)، حاج قهرمان، محمدیه، اجیرلو، امام قلی، حسینیه، خیرآباد، یساول و تازه شهر است که هر ساله نیز با بزرگ‌تر شدن شهر و افزایش مساجد به این رقم افزوده می‌شود.

 دستجات عزاداری محله عالی‌قاپو در نوبت سوم هستند که برای عزاداری به بازار می‌آیند و شامل دو دسته سینه‌زنی و زنجیرزنی است. شعبات این محله شامل مساجد محلات زینال، معجز، کرد احمد، میرزا بخشعلی، ملاباشی، امام حسین (ع)، غریبان، جعفریه باغمیشه، آرازعلی، فاطمه الزهرا، امام زین‌العابدین ‪. حافظ، امام حسین (ع) محله سعدی، ملا هادی، باغمیشه، سلیمان شاه، منصوریه و ملامومن است.

 دستجات عزاداری محله پیرعبدالملک چهارمین محله از محلات ششگانه هستند که در بازار اردبیل عزاداری می‌کند؛ این محله شامل ‪ ۱۷ شعبه تابعه است که شامل مساجد محلات کوچه حسن‌آباد، کوچه انزاب، کوچه حسن المجتبی (ع) بهارآباد، امام حسین (ع)، رسالت، آزادی، مصطفی خمینی، عبدالله شاه (مهدیه)، سیدآباد، پیرشمس‌الدین، دسته انجمن شعرای دارالارشاد اردبیل، نمه لر، حاج حسینعلی، جمعه مسجد، کوچه علی (ع)، پیرزرگر و محله پیرعبدالملک است.

دستجات عزاداری محله اوچدوکان به‌عنوان پنجمین محله مصادف با روز هفتم ماه محرم به عزاداری در بازار اردبیل می‌پردازند. محله اوچدوکان اردبیل شامل ‪ دسته سینه‌زنی و زنجیرزنی در خود محله اوچدوکان و ۲۳ شعبه تابعه است که به ترتیب مسجد جامع نیار، عباسیه نیار، محله مقدس نیار، مسجد صفا، مسجد امام رضا (ع)، مسجد موسی بن جعفر (ع)، مسجد هاشم‌آباد، مسجد قائم آل محمد (عج) فاز یک شهرک سبلان، محله جمشیدآباد، محله یوسف‌آباد، مسجد ابوطالب، محله آیت اله کاشانی، مسجد ولی‌عصر، مسجد سادات، مسجد رقیه (س)، مسجد عباس‌آباد، مسجد جعفریه، مسجد پیرمادر، مسجد آبروان، مسجد ابراهیم‌آباد، مسجد یعقوبیه (که بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین شعبه محله اوچدوکان است)، دسته سینه‌زنان محله اوچدوکان و دسته زنجیرزنان محله اوچدوکان را شامل می‌شود.

محله طوی آخرین محله است که با دستجات و محلات تابعه خود در روز هشتم محرم به عزاداری در بازار اردبیل می‌پردازد. شعبات تابعه این محله به ترتیب شامل ججین که خود شامل دو محله است، مسجد محلات شام اسبی، داشچیلار، قدس، انصار الحسین، امام خمینی، پادگان ارتش، تیپ حضرت عباس (ع)، جانبازان انقلاب، انجمن دانشجویان، دانشگاه‌های محقق اردبیلی و آزاد اسلامی، الزهرا و نواب صفوی و سایر ادارات دولتی است. پرچم محله طوی در نوع خود منحصربه‌فرد بوده و ازنظر ارزشیابی، پرچم محلات دیگر در پشت این پرچم قرار می‌گیرد.

اما این شور و شکوه در بازار، نظمی تاریخی دارد که از دل اختلافات کهنه سر برآورده است. به گفته پیشکسوتان محلات، همچنان که در کتاب «صداهای ماندگار حسینی اردبیل» اثر محمد اصغری کلاسر آمده، در گذشته بین محلات «نعمتی» و «حیدری» اختلافاتی وجود داشته است. این دو جریان که هر کدام نماینده شش محله اردبیل بودند، برای اینکه دسته‌های عزاداری‌شان در بازار حضور یابد، گاه با هم درگیر می‌شدند. محله «اوچدکان» حتی دو بار در دهه اول محرم به بازار می‌آمد که این امر باعث اختلاف بیشتر می‌شد.

این اختلافات تا جایی ادامه یافت که «علی بهادری»، حاکم وقت اردبیل، دست به کار شد. او جلسه‌ای با ریش‌سفیدان محلات تشکیل داد تا به این اختلافات پایان دهد. با قید قرعه، ترتیب عزاداری دسته‌ها در بازار مشخص شد. از آن پس، روز اول محرم بازار تعطیل بود و عزاداری از روز دوم آغاز می‌شد. 

بر اساس قرعه‌کشی، محله «اونچی میدان (گازران)» اولین دسته عزاداری را در بازار بر عهده داشت و این روند تا پایان دهه ادامه می‌یافت؛ محله «طوی» آخرین دسته عزاداری را در شب تاسوعا به بازار می‌آورد. این نظم که از همان زمان تاکنون ادامه یافته، باعث شده تا عزاداری‌ها شکوه و انسجام بیشتری یابد و تداوم تاریخی آن، پیوند عمیق مردم اردبیل با این سنت را نشان دهد.

انتهای خبر/ ش