سبلان ما گزارش می‌دهد؛

منزوی؛ معمارِ نغمه‌های شورانگیز و شاعرِ حماسه‌های بی‌تکرار

منزوی با کلماتش پیوندی میان عقل و عشق برقرار کرد که نوحه‌سرایی آذری، بدون آن ناتمام است. او نه فقط «شعر»، که «عشق» را به میراث گذاشت تا هر ساله در دهه محرم، نامش در تک‌تکِ هیئت‌ها جاری باشد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، در تقویمِ ادبیات عاشورایی آذربایجان، نام «رحیم منزوی اردبیلی» فراتر از یک شاعر، تجلی‌گاه سوز و گداز حسینی است؛ او ، شاعری است که «غمِ امام حسین (ع) و اهل‌بیت (ع)» را نه فقط با کلمات، بلکه با «جان و روحش» حس کردهو آن «سوزِ درونیِ مقدس» را به شعر تبدیل کرد،  به‌گونه‌ای که هر کس شعرش را می‌خواند، آن دردِ مقدس به جانش می‌نشیند.

منزوی این شاعر اردبیلی که با نوای تعزیه‌های پدر قد کشید، نبضِ مجالس عزاداری را با کلامی از جنس «عشق و درد» و نغمه‌های شورانگیز سوزناک در دست گرفت؛ شاعری که به روایتِ نزدیکان و اساتید، نه فقط برای مردم، که برای «امام حسین (ع)» و «حضرت زینب (س)» زیست.

از کوچه‌های «سیدآباد» تا قله‌های مرثیه

«رحیم منزوی اردبیلی» در سال ۱۳۱۶ در محله سیدآباد اردبیل چشم به جهان گشود. او در خانواده‌ای بالید که عطرِ تعزیه‌گردانی‌های پدر در آن پیچیده بود؛ همان‌جا بود که بذر ارادت به اهل‌بیت (ع) در جانش جوانه زد. منزوی مشقِ شاعری را از ۹ سالگی آغاز کرد. اگرچه تقدیر، او را به کسوت نظامی درآورد و دورانی را در مراغه پای درس «آیت‌الله سید جواد مجتهد» گذراند، اما طبعِ بی‌قرارش او را به مسیر اصلی بازگرداند؛ استعفا از ارتش و بازگشت به آغوش شعر، سرآغاز تولدِ شاعری شد که نامش با تاریخ عاشورا گره خورد.

۳۵ سال عاشقی؛ روایتی از زبانِ برادر

سبکِ خاصِ «منزوی»؛ شاه‌بیت‌های سینه به سینه

در تحلیلِ سبک ادبیِ استاد، «استاد هادی» از شاعران اهل‌بیت (ع) معتقد است که اشعار او از یک پشتوانه عمیق مطالعاتی برخوردار بود: استاد منزوی طبعی روان و قریحه‌ای بالا داشتند. آنچه او را متمایز می‌کرد، سیرِ مطالعاتیِ ایشان در قرآن و کتبِ مقتل و تاریخ بود که به اشعارشان غنای بی‌نظیری بخشید.

پیوند هنر و حنجره‌های سحرانگیز

اوجِ شکوهِ هنریِ منزوی، در همراهی با بزرگانی چون «استاد سلیم مؤذن‌زاده اردبیلی» رقم خورد.  مهدی افتخاری یکی از مداحان اهل‌بیت (ع) در این باره می‌گوید: «شعر «اکبره باخ» که ورد زبان پیر و جوان است، نمادِ منقبت و عشق است. زنده‌یاد سلیم مؤذن‌زاده با تمامِ وجود این شعر را اجرا می‌کرد؛ اجرایی که با خلاقیتِ کلامیِ منزوی گره خورد و سبکی جدید در مرثیه‌سرایی ترکی خلق کرد.؛  این اثر، نمادِ جریانی بود که از حنجره‌های خستگی‌ناپذیرِ مداحانی چون «حاج محمدباقر تمدنی» و «حاج داوود علیزاده» نیز به گوشِ عاشقان رسید.

شاعرِ زخم‌ها؛ روایتی از جنس حقیقت

شخصیتِ منزوی با «درد» عجین بود. نقل است که او برای سرودنِ احوالات حضرت رقیه (س) و تصویرِ جان‌گدازِ فرار کودکان به صحرا، مسیری خاردار را با پای برهنه پیمود تا سوزِ واقعیِ دشت را در کلامش جاری کند؛ رحیم منزوی فرزندهاستاد رحیم منزوی در این باره گفته است:  حتی برای سرودن مرثیه‌ای سوزناک درباره حضرت رقیه(س) همراه دوستانش حاج قدرت جوادی، محمد تقایی و حاج لطیف صدایی آذر، چندشبی را در بیابان‌های اطراف اردبیل به سر برده بود و مسیری خاردار را که نسبتاً هم طولانی بود، چند بار با پای برهنه دویده بود تا بتواند شعر سوختن خیمه‌ها و فرار بچه‌ها به صحرا را بسراید. به حضرت رقیه(س) ارادت خاصی داشت و تعداد اشعاری هم که در مقام ایشان سروده بسیار زیاد است. بسیاری از مداحان مطرح آذری زبان معتقدند تأثیرگذارترین نوحه‌هایشان، خواندن احوالات حضرت رقیه(س) است که پدرم در آن سفر بیابانگردی سروده بود.

اما منزوی تنها شاعرِ نغمه دلنشین سوزناک نبود؛ او شاعرِ ایستادگی نیز بود. یکی از پیرغلامان محله سیدآباد اردبیل که از نزدیک با روحیات استاد آشنا بود، خاطره‌ای شنیدنی از روحیه انقلابی او نقل می‌کند: استاد در اشعارش به‌صراحت می‌فرمود: دنیا اگر از یزید لبریز شود / ما پشت به سالار شهیدان نکنیم. این روحیه، نشانی از تعهد او به حق و حقیقت در هر زمانه‌ای داشت.

میراثی که غروب نمی‌کند

نوایِ «سن حبیب خالق و قوس خلایق سن حسین     سن طبابت عالمی هر درده حاذق سن حسین    دوت الیمنن سن بیل عباسین کسیلمیش اللری    من ده گر نالایق اولسام سن کی لایق سن حسین   لبیک یا حسین» او، گواه این است که منزوی با کلماتش پیوندی میان عقل و عشق برقرار کرد؛ پیوندی که نوحه‌سرایی آذری، بدون آن ناتمام است. او نه فقط «شعر»، که «عشق» را به میراث گذاشت تا هر ساله در دهه محرم، نامش در تک‌تکِ حسینیه‌ها و هیئت‌های آذربایجان جاری باشد.

استاد رحیم منزوی اردبیلی از شاعران آیینی و عاشورایی اوست. بیش از ۳۵ سال از عمر خود را صرف سرودن اشعار در وصف حضرت ابا عبدالله الحسین (ع) کرد و ۹ اثر ارزشمند از خود به یادگار گذاشت. این شاعر نام‌آشنا در ۵۶ سالگی دعوت حق را لبیک گفت، اما آثار و اشعارش همچنان در محافل مذهبی و ادبی زنده و ماندگار است.